Trường Dạ Dư Hỏa: bài thi lại sau Quỷ Bí Chi Chủ và cái kết khiến cả cộng đồng mất ngủ

Mặt đất đã thành một vùng phế tích mênh mông mang tên Hôi Thổ; con người rút xuống lòng đất, dựng lên những thành trì trú ẩn, và trong số đó có tập đoàn Bàn Cổ Sinh Vật — nơi một nhóm bốn người được giao nhiệm vụ đi ngược lên mặt đất để tìm câu trả lời cho câu hỏi lớn nhất của thời đại: vì sao thế giới cũ sụp đổ. Đó là điểm xuất phát của Trường Dạ Dư Hỏa, bộ truyện lên sóng Qidian ngày 16/11/2020 và là tác phẩm đầu tiên mà Ái Tiềm Thủy Đích Ô Tặc — độc giả Việt quen gọi là Mực Thích Lặn — viết sau cơn địa chấn mang tên Quỷ Bí Chi Chủ.

Người đứng sau bút danh ấy tên thật là Viên Dã, nhà văn bạch kim của Yuewen, từng giữ chức chủ tịch Hội Nhà văn mạng Tứ Xuyên và về sau là phó chủ tịch Hội Nhà văn tỉnh Tứ Xuyên. Cái bóng của Quỷ Bí Chi Chủ phủ lên Trường Dạ Dư Hỏa từ trước khi chương đầu tiên được đăng: bộ trước có hơn tám triệu người theo dõi trên Qidian, mười một lần giành quán quân nguyệt phiếu, từng vượt hai trăm nghìn nguyệt phiếu trong một tháng. Bộ mới vì thế được chờ đón như một kỳ thi lại, và ngày ra mắt nó trả bài khá sòng phẳng: trong hai mươi bốn giờ đầu, hơn một vạn người thưởng tiền, lượng người hâm mộ tụ lại gần năm mươi vạn, lượt thu thập vượt ba mươi vạn, phiếu đề cử đạt mười lăm vạn, và bộ truyện đứng đầu cùng lúc năm bảng xếp hạng của Qidian. Khi mở chương thu phí, nó phá kỷ lục lượt đặt mua đầu tiên trong hai mươi bốn giờ của nền tảng.

Bốn nhân vật của đội Cựu Điều — tên gọi tắt của tổ điều tra nguyên nhân thế giới cũ bị hủy diệt — là trục chính của câu chuyện: tổ trưởng Tưởng Bạch Miên, Long Duyệt Hồng, Bạch Thần và nhân vật chính Thương Kiến Diệu, về sau có thêm thành viên người máy Cách Nạp Ngõa. Mỗi quyển của bộ truyện được dựng gần như một vụ án trọn vẹn: cả đội đi qua Đại Chiểu Trạch, vùng phế thổ bờ bắc Hồng Hà, ghé các thành thị như Dã Thảo Thành hay Tối Sơ Thành, chạm mặt thương đoàn Vô Căn Giả, đám Cứu Thế Quân vũ trang, những con quái vật đột biến và căn bệnh Vô Tâm có thể biến con người thành thú vật mất trí. Thương Kiến Diệu là linh hồn của cả bộ — một bài phê bình đăng trên Trung Quốc Tác Gia Võng gọi anh là "một bệnh nhân tâm thần muốn cứu cả nhân loại" — với lối hành xử lệch khỏi mọi chuẩn mực, khiến những đoạn đối thoại của cả đội vừa buồn cười vừa bất an.

Chính phong cách ấy là con dao hai lưỡi. Bài điểm sách tháng 9/2021 của Trung Quốc Tác Gia Võng đặt tiêu đề thẳng thừng rằng Trường Dạ Dư Hỏa "không dễ đọc": tác giả cố ý đánh tan nhịp truyện, không miêu tả trực tiếp tâm lý nhân vật, kìm hãm mọi đoạn có thể gây xúc động, khiến trải nghiệm đọc giống như xem một buổi phát trực tiếp hướng dẫn chơi game hơn là chìm vào một câu chuyện. Người viết bài khen thế giới quan vững và độc đáo, nhưng cũng chỉ ra rằng nhân vật chính tuyến chậm, động cơ sự kiện chưa đủ mạnh, và "lối viết quá tiên phong khiến tác phẩm gây tranh cãi rất lớn". Trên các bảng xếp hạng, thứ hạng nguyệt phiếu và bảng bán chạy của bộ truyện trong thời gian đăng phần lớn dao động quanh nhóm mười tới hai mươi — tốt, nhưng xa mức thống trị mà Quỷ Bí Chi Chủ từng có, và cụm từ "kỳ thi lại" theo bộ truyện tới tận ngày cuối.

Rồi ngày 18/05/2022, Trường Dạ Dư Hỏa khép lại một cách đột ngột với khoảng 2,81 triệu chữ. Đoạn kết là thứ khiến cộng đồng nổ tung: cả bốn người của đội Cựu Điều đều hy sinh — Long Duyệt Hồng và Bạch Thần ở lại chặn hậu cứu người, còn Tưởng Bạch Miên châm ngòi quả bom hạt nhân trong lúc tựa vào Thương Kiến Diệu — để nhân loại thoát khỏi thân phận bị nô dịch. Rất nhiều độc giả cho rằng cái kết quá vội, phần chuẩn bị cho một cái chết tập thể chưa đủ, và gọi đó là "ép bi kịch". Các trang tin giải trí đặt câu hỏi liệu tác giả của Quỷ Bí Chi Chủ có "rơi khỏi thần đàn", có bài so sánh làn sóng phản ứng với đoạn kết của Tiến Kích Đích Cự Nhân, và một câu bình luận được trích lại nhiều nhất là: Mực có thể ngủ một giấc ngon rồi, còn chúng tôi thì không ngủ được.

Bản tổng kết hoàn bản của tác giả đổ thêm dầu vào lửa khi chính anh thừa nhận tuyến truyện của Long Duyệt Hồng và Bạch Thần bị viết qua loa vì sợ trùng ngày hoàn bản đã định. Trong các phát biểu sau đó, anh giải thích thói quen để lại nhiều khoảng trắng ở cuối mỗi bộ: anh muốn viết một thế giới thật, nơi câu chuyện của nhân vật chính có thể kết thúc nhưng cuộc đời của những nhân vật phụ vẫn tiếp tục với buồn vui của riêng họ; anh cũng nói việc phần lớn độc giả mong được xác nhận về kết cục sau chương áp chót là chuyện bình thường. Phe bênh vực thì lập luận rằng lối "dừng phắt" vốn là chữ ký của Ô Tặc từ thời Quỷ Bí Chi Chủ, chứ không phải dấu hiệu tuột tay.

Dù tranh cãi tới đâu, những con số lúc hoàn bản vẫn rất đáng kể: hơn một triệu lượt thu thập, hơn một triệu bình luận, hơn năm triệu phiếu đề cử, 3,27 triệu người trong vòng thảo luận của bộ sách, hơn năm mươi vạn lượt bày tỏ yêu thích dành cho nhân vật chính, và bộ truyện đứng đầu bảng tìm kiếm nóng của Qidian ngày khép lại. Điểm Douban được truyền thông nhắc lúc đó là 8,0. Về giải thưởng, Trường Dạ Dư Hỏa nhận danh hiệu tác phẩm tưởng tượng khoa học viễn tưởng của năm tại Đại hội IP Yuewen lần thứ sáu, xếp thứ hai nhóm nam tần trong danh sách sách hay năm 2021 của Yuewen, và được đề cử Giải Ngân Hà lần thứ 32 — giải thưởng khoa học viễn tưởng uy tín nhất Trung Quốc. Nhà nghiên cứu Bạch Diệp của Viện Khoa học Xã hội Trung Quốc nhận xét các nhân vật mang "sức căng tâm lý và tinh thần", và gọi đây là câu chuyện về tuyệt vọng và hy vọng giữa bóng tối; còn bản tin lúc hoàn bản tóm gọn bộ sách thành "câu chuyện con người đi tìm ánh sáng và hy vọng".

Mảng chuyển thể của Trường Dạ Dư Hỏa khiêm tốn hơn nhiều so với người anh Quỷ Bí Chi Chủ. Sách giấy: quyển một do Nhà xuất bản Văn nghệ An Huy phát hành, mở đặt trước từ tháng 3/2022, khi bộ truyện còn chưa khép lại; các độc giả viết điểm trên Douban khen văn phong trôi chảy hơn Quỷ Bí Chi Chủ, dám giết nhân vật quan trọng, nhưng chê trận chiến cuối viết vội và nhiều mạch truyện — nhất là các nhân vật trí tuệ nhân tạo và Tân Thế Giới — còn bỏ ngỏ. Sách nói: bản kịch truyền thanh lên sóng Himalaya từ tháng 4/2022 và cũng có mặt dưới dạng tuyển tập kịch nói trên QQ Music. Hoạt hình, manhua, kịch người đóng, trò chơi: tới thời điểm viết bài, chúng tôi chưa tìm thấy thông báo chính thức nào về các chuyển thể này. Bản thân tác giả cũng không dừng lại lâu: ngày 04/03/2023 anh mở Túc Mệnh Chi Hoàn, phần hai của vũ trụ Quỷ Bí, và chỉ sau hai mươi bốn giờ bộ mới đã đạt khoảng tám mươi hai vạn lượt thu thập, phá kỷ lục ngày đầu của Qidian — như một lời khẳng định rằng những người đọc từng giận dỗi đoạn kết của Trường Dạ Dư Hỏa vẫn chưa bao giờ rời đi.

Nhìn lại, Trường Dạ Dư Hỏa là bộ truyện mà Ô Tặc chọn thử nghiệm thay vì lặp lại công thức. Bộ truyện từ bỏ thứ khoái cảm thăng cấp quen thuộc, kể chuyện bằng những vụ án rời rạc và một nhân vật chính khó đoán, và kết thúc bằng một cái chết tập thể khiến người đọc chia làm hai phe. Có người gọi đó là bộ phế thổ hay nhất họ từng đọc, có người gọi đó là bộ khó nuốt nhất của tác giả; nhưng hiếm ai phủ nhận rằng ánh lửa bốn người ấy thắp lên giữa đêm dài vẫn còn sáng trong trí nhớ rất lâu sau trang cuối.

Hệ thống sức mạnh: con người trở thành Giác Tỉnh Giả theo quy tắc "một cái giá, ba ân tứ" — đánh đổi một khiếm khuyết của bản thân để nhận ba năng lực đặc biệt; mọi năng lực đều thuộc lĩnh vực của mười ba vị Chấp Tuế, những thực thể ý thức cấp cao mà nhân loại thời mạt thế tôn thờ. Mười ba vị gồm Trang Sinh (tháng nhuận), Bồ Đề, Phất Hiểu, Mạt Nhân, Nữu Khúc Chi Ảnh, Giám Sát Giả, Hoàng Kim Thiên Bình, Song Nhật, Chước Nhiệt Chi Môn, Mạn Đà La, U Cô, Toái Kính và Tư Mệnh, mỗi vị ứng với một tháng trong năm; lĩnh vực Tư Mệnh chi phối tim và hơi thở nên cực kỳ nguy hiểm, còn lĩnh vực Trang Sinh tác động lên tư duy và ý chí. Quanh các Chấp Tuế mọc lên nhiều giáo phái, như Mạt Nhân với chủ trương lùi về trạng thái của Vô Tâm Giả, hay phái lò luyện của Chước Nhiệt Chi Môn. Chính tác giả từng nói thiết lập thăng cấp của bộ này được giản lược, trọng tâm nằm ở cách vận dụng năng lực chứ không ở cấp bậc.

Cảnh giới: bước đầu là đẩy mở ba cánh cửa tượng trưng cho ba năng lực trong đại sảnh thức tỉnh — ai mở hết được gọi là cấp Quần Tinh Đại Sảnh; kế đến là Khởi Nguyên Chi Hải, nơi mỗi hòn đảo là một nỗi sợ, một vết thương sâu trong lòng người, và Giác Tỉnh Giả phải chiến đấu với cái bóng của chính mình; vượt qua biển sẽ tới Tâm Linh Hành Lang, nơi mỗi người tỉnh dậy trong căn phòng tâm linh của riêng mình và có thể mở cửa đi thăm phòng của người khác; cuối cùng, một số cường giả tìm được cánh cổng ẩn dẫn vào Tân Thế Giới, khi đó thân xác ngoài đời thực rơi vào giấc ngủ. Sự thật được hé lộ là Tân Thế Giới chính là nhà giam ý thức nơi các Chấp Tuế cư ngụ, và chúng duy trì sự tồn tại bằng cách hút ý thức của con người — nhân loại chẳng khác gì gia súc bị nuôi nhốt.

Bản đồ: mặt đất là Hôi Thổ đổ nát; tập đoàn Bàn Cổ Sinh Vật là thành trì ngầm nơi đội Cựu Điều xuất phát; hành trình đi qua Đại Chiểu Trạch, vùng phế thổ bờ bắc Hồng Hà và các thành thị Dã Thảo Thành, Tối Sơ Thành, cùng thế lực Lâm Hải Liên Minh; song song với thế giới vật chất là tầng ý thức gồm Khởi Nguyên Chi Hải, Tâm Linh Hành Lang và Tân Thế Giới.