Vớt Thi Nhân – Khi thứ đáng sợ nhất dưới dòng nước không phải là xác chết

Vớt Thi Nhân – Dưới dòng nước là xác chết, trên bờ là lòng người

Nếu chỉ nhìn vào cái tên Vớt Thi Nhân, rất dễ nghĩ đây là một bộ truyện thuần kinh dị, lấy nghề vớt xác làm trung tâm và dùng những cái chết kỳ quái để tạo cảm giác rùng rợn. Nhưng càng đọc, người ta càng nhận ra nghề vớt xác chỉ là cánh cửa đầu tiên. Phía sau cánh cửa ấy là một thế giới rộng hơn nhiều, nơi tín ngưỡng dân gian, phong thủy, âm dương, oan hồn, bí thuật và những quy tắc tồn tại ngoài nhận thức thông thường của con người đan xen với nhau. Quan trọng hơn, dưới lớp vỏ linh dị ấy lại là một câu chuyện rất đời về lòng người, về nguyên nhân của bi kịch và về thứ bóng tối đôi khi không nằm ở ma quỷ, mà nằm ngay trong lựa chọn của những người đang sống.

Nhân vật trung tâm của truyện là Lý Truy Viễn, một cậu bé có trí tuệ vượt xa tuổi tác và sở hữu cách nhìn thế giới gần như trái ngược hoàn toàn với không khí huyền bí mà cậu bị cuốn vào. Nếu một người bình thường chứng kiến hiện tượng quỷ dị có thể lập tức nghĩ đến ma quỷ, Truy Viễn lại có xu hướng quan sát, phân tích và tìm kiếm quy luật trước tiên. Đây cũng là điểm tạo nên bản sắc rõ nhất cho nhân vật chính. Cậu không đơn thuần giải quyết vấn đề bằng sức mạnh, càng không phải mẫu nhân vật gặp kỳ ngộ rồi từng bước nghiền nát mọi chướng ngại. Thứ đáng chú ý nhất ở Truy Viễn là khả năng suy luận, là thái độ gần như lạnh lùng trước những hiện tượng mà người khác xem là không thể lý giải.

Chính sự đối lập giữa một thế giới đầy điều phi lý và một nhân vật luôn cố gắng dùng lý trí để hiểu nó khiến Vớt Thi Nhân có chất riêng. Truyện không phủ nhận yếu tố siêu nhiên, cũng không tìm cách giải thích mọi thứ bằng khoa học. Thay vào đó, tác giả để hai hệ tư duy cùng tồn tại. Một bên là những điều được truyền lại qua phong tục, kinh nghiệm, tín ngưỡng và các quy tắc âm dương. Một bên là quan sát, logic và suy luận. Khi hai phía va vào nhau, người đọc không chỉ tò mò về việc “thứ trước mắt là gì”, mà còn bị kéo vào câu hỏi thú vị hơn: nếu một hiện tượng thực sự vượt khỏi logic thông thường, liệu con người có còn đủ tỉnh táo để phân biệt điều gì là thật, điều gì là niềm tin và điều gì chỉ là nỗi sợ?

Điểm mạnh nhất của Vớt Thi Nhân nằm ở bầu không khí. Đây không phải loại kinh dị chỉ dựa vào máu me, xác chết biến dạng hay những cú hù dọa liên tục. Tác giả hiểu khá rõ rằng sự đáng sợ bền lâu thường đến từ những thứ rất nhỏ: một dòng sông quá yên tĩnh, một cái xác xuất hiện ở nơi không nên xuất hiện, một phong tục mà tất cả mọi người đều tuân thủ nhưng không ai giải thích cặn kẽ nguyên nhân, hay một người sống có cách hành xử còn khó hiểu hơn cả người chết. Sự rùng rợn trong truyện vì thế không nhất thiết đánh thẳng vào người đọc. Nó thấm dần, khiến những bối cảnh vốn rất đời thường như làng quê, bến nước, căn nhà cũ hay một bữa cơm gia đình cũng có thể trở nên bất an chỉ bằng vài chi tiết nhỏ.

Nghề vớt xác vì vậy được sử dụng rất hiệu quả như một biểu tượng. Dòng sông trong truyện không đơn thuần là nơi chứa thi thể. Nó giống như một đường biên giữa hai thế giới. Trên bờ là sinh hoạt thường ngày, là gia đình, lời ăn tiếng nói, quan hệ họ hàng và những va chạm rất nhỏ của đời sống. Dưới nước là những cái chết chưa được giải thích, là oán niệm, bí mật và phần quá khứ mà một số người muốn chôn vùi. Mỗi khi một thi thể được đưa lên khỏi mặt nước, thứ nổi lên cùng nó thường không chỉ là cái chết của một người, mà còn là câu chuyện của những người còn sống. Cách xây dựng này giúp truyện vượt khỏi giới hạn của một tác phẩm kể chuyện ma thông thường.

Một yếu tố khác giúp bộ truyện duy trì sức hút là dàn nhân vật phụ. Trong nhiều tiểu thuyết linh dị dài hơi, nhân vật phụ rất dễ bị biến thành công cụ giải thích thế giới hoặc làm nền cho nhân vật chính. Vớt Thi Nhân tốt hơn ở điểm nhiều nhân vật xung quanh Truy Viễn có đời sống riêng, quá khứ riêng và những nguyên tắc riêng. Có người hiểu chuyện âm dương nhưng lại vô cùng đời thường trong sinh hoạt. Có người tưởng như lạnh lùng nhưng vẫn giữ những tình cảm gia đình rất rõ rệt. Cũng có những nhân vật khiến người đọc khó xác định ngay họ thuộc về phía thiện hay ác. Chính những vùng xám ấy làm thế giới truyện có sức sống hơn.

Đây cũng là nơi chủ đề về lòng người bắt đầu nổi bật. Một trong những ý tưởng xuyên suốt truyện là con người sợ quỷ, nhưng đôi khi chính quỷ lại hiểu lòng người hơn con người hiểu nhau. Ma quỷ trong Vớt Thi Nhân thường có nguồn gốc, có nguyên nhân, có quá khứ dẫn đến trạng thái hiện tại. Trong khi đó, người sống lại có khả năng lựa chọn, che giấu, phản bội hoặc tạo ra bi kịch từ lòng tham, thù hận, tình thân và lợi ích. Vì thế, càng đọc, người ta càng nhận ra điều tác giả quan tâm không hẳn là “con quỷ này mạnh đến đâu”, mà là “trước khi mọi chuyện trở thành như vậy, con người đã làm gì”.

Lý Truy Viễn cũng là nhân vật dễ tạo tranh luận. Sự thông minh và khả năng phân tích khiến cậu nổi bật, nhưng đôi lúc chính sự vượt trội ấy khiến nhân vật có khoảng cách với người đọc. Truy Viễn không phải kiểu nhân vật giàu cảm xúc bộc phát hay liên tục bị cuốn vào những giằng xé nội tâm rõ rệt. Cậu thiên về quan sát và xử lý vấn đề. Với người thích nhân vật chính tỉnh táo, logic và ít hành động theo cảm xúc, đây là một ưu điểm rất lớn. Nhưng nếu người đọc mong đợi một hành trình trưởng thành nặng về biến đổi tâm lý, tình cảm hoặc xung đột nội tâm, nhân vật này có thể tạo cảm giác hơi “được thiết kế” hơn là tự nhiên.

Tiết tấu truyện cũng không phải lúc nào cũng nhanh. Phần đầu dành khá nhiều thời gian cho sinh hoạt gia đình, bối cảnh quê nhà và việc xây dựng những mối quan hệ xung quanh nhân vật chính. Một số độc giả có thể cảm thấy truyện vào đề chậm, nhất là khi kỳ vọng ngay từ đầu sẽ liên tục xuất hiện ma quỷ hoặc những vụ án lớn. Tuy nhiên, sự chậm rãi này lại có lý do. Tác giả cần tạo ra một thế giới đủ bình thường trước khi từng chút một để những điều bất thường len vào. Khi người đọc đã quen với con người, địa điểm và nhịp sống ở đó, mỗi biến cố linh dị xảy ra mới có trọng lượng hơn.

Về sau, khi thế giới truyện mở rộng, lượng thông tin cũng tăng lên đáng kể. Các quan hệ cũ, thế lực mới, bí mật quá khứ và nhiều quy tắc huyền học bắt đầu chồng lên nhau. Đây vừa là điểm hấp dẫn, vừa là hạn chế. Người đọc thích thế giới quan rộng và các chi tiết được cài từ sớm sẽ có nhiều thứ để theo dõi. Ngược lại, ai muốn một tuyến truyện đơn giản, tiến nhanh và dễ nhớ có thể thấy phần giữa trở nên khá nặng thông tin.

Nhưng xét tổng thể, Vớt Thi Nhân vẫn là một tác phẩm linh dị có cá tính khá rõ. Nó không chỉ dựa vào nghề vớt xác để tạo sự khác biệt, mà còn biết tận dụng chất liệu dân gian, không gian sông nước và sự đối lập giữa lý trí với huyền học để xây dựng không khí riêng. Truyện có thể không phải lựa chọn dành cho người thích nhịp độ cực nhanh hoặc muốn đọc một hệ thống sức mạnh rõ ràng ngay từ đầu. Nhưng với những ai yêu thích linh dị dân gian, những bí ẩn được bóc tách từng lớp và kiểu kinh dị thiên về không khí hơn là hù dọa trực diện, đây là một cái tên đáng chú ý.

Điều đáng nhớ nhất sau cùng vẫn là cách tác phẩm nhìn vào mối quan hệ giữa người sống và người chết. Trong nhiều câu chuyện kinh dị, xác chết là điểm kết thúc. Ở Vớt Thi Nhân, xác chết thường chỉ là điểm bắt đầu. Mỗi lần một thi thể được kéo lên khỏi mặt nước, một quá khứ lại được mở ra, một bí mật bị lộ và một phần lòng người bị phơi bày. Có lẽ đó cũng là hình ảnh phù hợp nhất để nói về toàn bộ tác phẩm: dưới dòng nước là người chết, nhưng thứ khiến người đọc lạnh sống lưng hơn đôi khi lại nằm trên bờ.