Biên niên sử của một tiên tộc

Huyền Giám Tiên Tộc – Một thiên gia sử khoác áo tiên hiệp

Có rất nhiều tiểu thuyết tiên hiệp kể về một người: một thiếu niên nhặt được kỳ ngộ, bước lên tiên lộ, vượt qua hết tầng cảnh giới này đến tầng cảnh giới khác, cuối cùng đứng trên đỉnh thiên hạ. Huyền Giám Tiên Tộc của Quý Việt Nhân lại chọn kể về một thứ lớn hơn một con người: một gia tộc. Và có lẽ chính sự lựa chọn ấy đã khiến tác phẩm trở thành một trong những trường hợp đặc biệt nhất của dòng tiên hiệp Trung Quốc những năm gần đây.

Tác phẩm bắt đầu bằng một mô-típ tưởng như rất quen thuộc. Lục Giang Tiên chết sau một đêm thức khuya, linh hồn lại nhập vào một tấm gương đồng nứt vỡ và rơi xuống thế giới tu tiên. Tấm gương ấy được một gia đình họ Lý ở vùng quê hẻo lánh nhặt được. Từ một cơ duyên tưởng như nhỏ bé, Lý gia bắt đầu tiếp xúc với con đường tu hành. Nếu là một bộ tiên hiệp thông thường, Lục Giang Tiên rất có thể sẽ trở thành nhân vật trung tâm: thức tỉnh năng lực, điều khiển gia tộc, thu thập tài nguyên rồi từng bước khôi phục sức mạnh. Nhưng Huyền Giám Tiên Tộc nhanh chóng rẽ sang hướng khác. Lục Giang Tiên dần lùi khỏi sân khấu, còn người thực sự bước lên sân khấu là Lý gia.

Điểm quan trọng nhất cần hiểu trước khi đọc Huyền Giám Tiên Tộc là đừng quá cố tìm nhân vật chính. Một thế hệ xuất hiện, họ trưởng thành, tranh đấu, kết hôn, sinh con, lập công, phạm sai lầm, rồi già đi. Có người chết trên đường cầu đạo, có người chết vì gia tộc, có người từng được xem là thiên tài nhưng cuối cùng cũng chỉ trở thành một cái tên trong gia phả. Thế hệ tiếp theo lại bước lên và câu chuyện cứ thế tiến về phía trước. Chính cấu trúc ấy khiến trải nghiệm đọc bộ truyện này rất khác với tiên hiệp thông thường. Trong những bộ truyện lấy cá nhân làm trung tâm, thế giới tồn tại để nhân vật chính khám phá. Ở đây thì ngược lại: nhân vật đến rồi đi, còn thế giới vẫn tiếp tục vận hành. Một nhân vật hôm nay có thể là trụ cột Lý gia, vài trăm chương sau chỉ còn được hậu thế nhắc lại bằng một câu. Chính điều ấy tạo ra cảm giác thời gian rất mạnh, không phải thời gian của vài năm bế quan, mà là thời gian của gia phả, thế hệ và lịch sử.

Thế giới của Huyền Giám Tiên Tộc cũng lạnh lùng hơn phần lớn tiên hiệp phổ biến. Tu vi cao hơn không đồng nghĩa với tự do, có tài năng cũng không đồng nghĩa với an toàn, còn có kỳ ngộ lại càng chưa chắc là chuyện tốt. Phía trên một gia tộc nhỏ luôn tồn tại một tông môn lớn hơn, phía trên tông môn lại có những thế lực mạnh hơn nữa. Quan hệ giữa các gia tộc, tông phái và tu sĩ được duy trì bằng lợi ích, hôn nhân, lời hứa, tài nguyên, uy hiếp và những món nợ kéo dài qua nhiều thế hệ. Bởi vậy, cái hấp dẫn của truyện không nằm ở việc một cá nhân gánh cả gia tộc đi lên, mà nằm ở cách đời trước hi sinh cho đời sau, đời sau lại tiếp tục gánh lấy những món nợ, kỳ vọng và cơ nghiệp mà người trước để lại.

Đây cũng là nguyên nhân khiến Huyền Giám Tiên Tộc thường mang lại cảm giác rất nặng. Nhân vật có thể thắng một trận nhưng vẫn thua cả thế cục. Một người có thể trở nên mạnh hơn nhưng phát hiện mình chỉ vừa đủ tư cách trở thành quân cờ của tầng cao hơn. Vì vậy, cái “tàn khốc” của Huyền Giám Tiên Tộc không chủ yếu đến từ việc tác giả giết nhiều người. Nó đến từ một nhận thức đáng sợ hơn: đôi khi bạn đã làm tất cả mọi thứ đúng, nhưng vẫn không đủ mạnh để quyết định số phận của mình.

Quý Việt Nhân cũng đặc biệt mạnh ở cách viết cái chết. Có rất nhiều nhân vật rời khỏi sân khấu trong Huyền Giám Tiên Tộc, nhưng phần lớn những cái chết ấy không được xây dựng theo kiểu “giết nhân vật để gây sốc”. Một nhân vật có thể được tác giả gieo từ rất sớm: tính cách của người ấy, điều người ấy muốn, người họ yêu thương, thứ họ sợ hãi, lời hứa họ chưa thực hiện. Rồi nhiều chương sau, khi cái chết thực sự đến, tất cả những chi tiết nhỏ trước đó cùng quay trở lại. Bởi vậy, Huyền Giám Tiên Tộc có một năng lực khá hiếm: làm độc giả nhớ một người đã chết lâu hơn rất nhiều so với thời lượng người ấy xuất hiện. Gia phả Lý gia vì thế không đơn thuần là danh sách nhân vật, mà giống như một nghĩa trang, nơi mỗi cái tên đều từng có một cuộc đời.

Một thế mạnh khác của tác phẩm nằm ở worldbuilding. Cảnh giới của truyện không quá nhiều nếu so với nhiều bộ tiên hiệp dài hàng triệu chữ, nhưng Quý Việt Nhân không dùng cảnh giới chỉ như những con số sức mạnh. Tu hành gắn với đạo thống, pháp môn, địa vực, truyền thừa và những khái niệm mang màu sắc văn hóa truyền thống Trung Hoa. Điểm đáng giá nằm ở chỗ cảnh giới càng cao, thế giới không đơn giản hơn mà phức tạp hơn. Người đọc dần nhận ra rằng nhiều quy luật tưởng như hiển nhiên ở đầu truyện thực chất chỉ là cách tầng thấp hiểu thế giới. Càng đi lên, lịch sử, đạo thống và bản chất của con đường tu hành càng được mở ra. Nó tạo nên cảm giác rất giống khảo cổ: bạn không chỉ chờ nhân vật đột phá, mà còn muốn biết thế giới này rốt cuộc đã xảy ra chuyện gì.

Văn phong của truyện cũng là một điểm đáng chú ý. Quý Việt Nhân khá tiết chế, không liên tục nói cho chúng ta biết một người đang đau khổ thế nào. Nhiều đoạn bi thương nhất lại được viết rất bình tĩnh: một câu nói, một hành động, một vật cũ, một người quay đầu nhìn lại quê nhà, rồi hết. Chính khoảng trống đó để độc giả tự hoàn thành cảm xúc. Đây cũng là lý do những đoạn cao trào của Huyền Giám Tiên Tộc có sức nặng đặc biệt. Tác giả ít khi hét lên rằng đây là một bi kịch, ông chỉ đặt bi kịch xuống trước mặt bạn.

Tuy nhiên, đây không phải một bộ truyện dễ đọc. Những ưu điểm của Huyền Giám Tiên Tộc đồng thời cũng chính là những thứ khiến một bộ phận độc giả bỏ truyện. Đầu tiên là quá nhiều nhân vật. Gia tộc kéo dài qua nhiều thế hệ, mỗi đời lại có nhiều thành viên, chưa kể hàng loạt gia tộc, tông môn và nhân vật bên ngoài. Độc giả mới rất dễ rơi vào trạng thái không nhớ người này là con ai, người kia thuộc đời nào, hay cái tên nọ đã xuất hiện cách đây bao nhiêu chương. Thứ hai là nhịp truyện chậm. Tác phẩm dành rất nhiều dung lượng cho ngoại giao, phân chia lợi ích, hôn nhân, quản lý địa bàn, bố trí người trong gia tộc và những biến động mà kết quả đôi khi phải hàng trăm chương sau mới xuất hiện. Cuối cùng là một vấn đề mang tính khẩu vị: đọc bộ này đôi lúc rất ức chế. Nhân vật bạn thích không được bảo hiểm bởi hào quang nhân vật chính, thiên tài không nhất thiết trưởng thành, người tốt không nhất thiết được báo đáp, một kế hoạch chuẩn bị hàng chục năm có thể bị một tồn tại cấp cao hơn phá hỏng chỉ trong một ngày. Với người tìm kiếm cảm giác “sảng văn”, đây có thể là trải nghiệm mệt mỏi.

Có người ví Huyền Giám Tiên Tộc với một kiểu “Trăm năm cô đơn” của tiên hiệp. So sánh này tất nhiên có phần phóng đại, nhưng nó chạm đúng một đặc điểm của tác phẩm. Bộ truyện không khiến người ta nhớ nhất vì một trận chiến, mà vì một dòng họ đã thay đổi như thế nào qua thời gian. Người đời đầu sống trong căn nhà nghèo bên núi, đời sau có linh điền, đời sau nữa có tu sĩ, rồi có địa vị, có kẻ thù, có đồng minh, có những cái tên trở thành tổ tiên. Và đến một lúc nào đó, người đọc nhìn lại mới nhận ra gia tộc nhỏ bé mình từng thấy ở những chương đầu đã không còn tồn tại nữa. Không phải vì nó bị tiêu diệt, mà vì thời gian đã biến nó thành một thứ khác.

Đó mới là “tu tiên” thú vị nhất của Huyền Giám Tiên Tộc. Không phải một người sống mãi, mà là một thứ lớn hơn con người tiếp tục tồn tại sau khi từng cá nhân đã biến mất. Nếu phải cô đọng tác phẩm trong một câu, tôi sẽ không gọi đây là câu chuyện về một gia tộc tu tiên. Tôi sẽ gọi nó là một cuốn biên niên sử gia tộc được viết bằng ngôn ngữ tiên hiệp.

Trong thế giới ấy, tu sĩ vẫn tham lam, sợ hãi, yêu thương, tiếc nuối và bất lực như người phàm. Khác biệt duy nhất là cuộc chơi của họ lớn hơn, cái giá phải trả cao hơn và những ân oán có thể kéo dài đến đời con cháu. Điều đặc biệt nhất của Quý Việt Nhân không nằm ở việc ông tạo ra bao nhiêu cảnh giới hay bí pháp, mà nằm ở việc sau hàng trăm, hàng nghìn chương, độc giả bắt đầu hiểu một điều rất giản dị: Lý gia chưa bao giờ được xây dựng bởi một thiên tài. Nó được xây dựng bởi vô số con người bình thường, mỗi người đẩy gia tộc về phía trước một đoạn, rồi đến lượt mình rời khỏi sân khấu. Người trước trồng cây, người sau hưởng bóng, người sau nữa thậm chí không còn nhớ rõ người trồng cây là ai, nhưng cây vẫn còn đó. Và có lẽ đó chính là thứ khiến Huyền Giám Tiên Tộc khác biệt giữa một rừng tiểu thuyết tu tiên: nó viết về trường sinh, nhưng thứ nó quan tâm nhất lại là sự hữu hạn của con người.