Nam Nhi Hành: giải Vàng đôi năm 2017, khởi nghĩa nông dân cuối Nguyên và câu hỏi sống như một con người

Giải Vàng Giải đôi năm văn học mạng lần II — trao tháng 11/2017 — không dành cho một tựa nổi bom tấn: nó thuộc về Nam Nhi Hành của Tử Đồ, cuốn truyện lịch sử về khởi nghĩa nông dân cuối triều Nguyên mà câu hỏi trung tâm gói gọn trong hai chữ lặp lại suốt tác phẩm: làm người. Nhân vật chính mang cái tên đại chúng đến thô mộc — Chu Đại Bằng, kẻ xuyên vào thân đồ tể Chu Bát Thập Nhất ở Từ Châu giữa thời loạn — và toàn bộ cuốn truyện là hành trình của một câu hỏi mà người bụng đói thời đó không có quyền hỏi: sao phải sống như súc vật khi mình sinh ra là người?

Trong thư mục của Tử Đồ — tên thật Mông Hổ, sinh 1974 ở Xích Phong Nội Mông, tốt nghiệp Đông Nam Đại học, từng làm bảo trì thiết bị điện và nay định cư Melbourne — Nam Nhi Hành là cuốn ngắn nhất trong các cuốn lớn: sáu trăm bảy mươi tám chương, khoảng một triệu bảy trăm sáu trăm nghìn chữ, một tập đầu mang tên Thiếu Bính Ca. Nhưng nó lại là cuốn đem về giải thưởng lớn nhất của ông — và điều đó nói lên nhiều về giá trị của nó: nơi những bộ lịch sử khác kể về đế vương công hầu, Nam Nhi Hành kể về những người cầm đao trong đội quân khởi nghĩa, những gương mặt mà sử sách chỉ chạm qua con số.

Hai câu chủ đề của truyện được độc giả trích lại nhiều nhất, và đáng để nhắc lại đây: một là về quyền được sống như một con người; hai là tinh thần không trao thế giới này cho những kẻ mình khinh bỉ. Trong bối cảnh cuối Nguyên — đói kém, thuế nặng, phân biệt đẳng cấp — hai câu ấy không phải khẩu hiệu, mà là lý do hợp lý nhất để những người nông dân cầm vũ khí. Văn của Tử Đồ — một trong những cây bút kỹ thuật nhất của thể loại lịch sử mạng — xử lý các cuộc khởi nghĩa, các khẩu quân và động cơ cá nhân trong mỗi cuộc nổi dậy với độ chính xác của người nghiên cứu, không phải người tả cảnh.

Sự nghiệp của tác giả cũng là một tuyển tập chuẩn mực của thể loại: Tương Loạn phần trước — Gia Viên/Toàn Loạn vào "hai mươi năm, hai mươi tác phẩm" của văn học mạng năm 2018, Khai Quốc Công Trặc, và các bộ sau — tất cả đều hoàn thành trọn vẹn. Riêng Nam Nhi Hành thì hiện chưa có mục Douban và chưa thấy chuyển thể hình ảnh nào — một sự im lặng tương xứng với tính chất "văn học thuần" của nó.

Đọc Nam Nhi Hành hôm nay là đọc lời trả lời cho một câu hỏi mà văn học lịch sử Trung Quốc hỏi suốt từ Tô Thức từng đời: lịch sử thuộc về ai? Câu trả lời của truyện nằm ngay trong tựa — câu hát của những người đàn ông đi qua lửa đạn, không phải trong biên bản của các triều đình. Với người đọc Việt quen các bộ lịch sử viết về vua tôi công hầu, đây là cuốn mở ra nửa còn lại của bức tranh: những người không có tên trong sử sách, nhưng có cả một bài hát.

Bối cảnh: cuối triều Nguyên — đói kém, thuế nặng, phân biệt đẳng cấp — bùng nổ khởi nghĩa nông dân. Nhân vật chính Chu Đại Bằng xuyên vào thân đồ tể Chu Bát Thập Nhất ở Từ Châu và đi vào đội quân khởi nghĩa; tập sách đầu mang tên Thiếu Bính Ca. Hai câu chủ đề của truyện: quyền được sống như một con người, và không trao thế giới cho những kẻ mình khinh bỉ.