Gia Viên: hạng 10 trong 20 tác phẩm của 20 năm văn học mạng và mùa thu nhà Tùy

Năm 2018, khi văn học mạng Trung Quốc chọn "hai mươi tác phẩm cho hai mươi năm", vị trí thứ mười trong danh sách ấy không thuộc về một tựa siêu phẩm triệu chữ, mà thuộc về Gia Viên — hay tên bản in Tùy Loạn — của Tử Đồ: cuốn truyện mở màn sự nghiệp của một trong những cây bút lịch sử được tôn trọng nhất của văn học mạng, viết về một hoàng triều ngắn ngủi mà sử sách thường lướt nhanh: Tùy.

Bối cảnh mở ra năm 612, khi Tùy Dương Đế phát động cuộc chinh phạt Cao Câu Ly thứ hai và cả nước phải gánh gánh nặng chiến tranh. Lý Húc — nhân vật chính — trốn lính cùng Từ Mậu Công — người sau này nổi danh là quân sư — ra biên ải, và từ vòng xoáy ấy bước vào thời loạn: các cuộc khởi nghĩa nông dân, các chư hầu trỗi dậy, và khoảng giữa giữa ước mơ an cư của một người bình thường với lịch sử đang nghiêng đổ. Tên gốc "Gia Viên" (ngôi nhà) và tên bản in "Tùy Loạn" (náo loạn Tùy) là hai nửa của cùng một câu hỏi: làm sao giữ được một mái nhà giữa nhà nước đang sụp?

Truyện đăng từ 2007 — thời kỳ vàng son đầu tiên của lịch sử mạng — với hơn một triệu năm trăm bốn mươi nghìn chữ trên nền tảng gốc Qidian, đoạt giải mười tác phẩm xuất sắc văn học mạng 2008, và mở đầu bộ ba Tùy-Đường của tác giả nối tiếp bằng Khai Quốc Công Trặc và Thịnh Đường Yên Vân. Bản in sáu tập qua NXB Hoa Sơn Văn Nghệ 2008-2009 đạt 8,1 tới 8,3 trên Douban; bản chữ phồn thể Đài Loan của Dã Nhân xuất bản 2009-2010 giữ 8,1 tới 8,8; và ấn bản Thanh Hoa 2018 đạt tới 9,0 — đường điểm của một cuốn sách càng được đọc kỹ càng được trọng.

Tác giả Tử Đồ, tên thật Mông Hổ, sinh 1974 ở Nội Mông, vào Hội Nhà văn Trung Quốc từ 2010 — thuộc nhóm nhà văn mạng đầu tiên được công nhận ở cấp hội — nay định cư Melbourne. Sự nghiệp của ông sau Gia Viên gồm Khai Quốc Công Trặc, Hà Vân Đồ... và Nam Nhi Hành — cuốn đoạt giải Vàng đôi năm 2017. Trong hồ sơ ấy, Gia Viên giữ vị trí riêng: nó là cuốn đầu tiên chứng minh rằng truyện mạng lịch sử có thể được viết với tư liệu nghiêm túc và một câu hỏi đạo đức thật, chứ không chỉ với các mô-típ xuyên không.

Chuyển thể của Gia Viên tới nay chưa thấy dấu ấn hình ảnh: không thấy manhua, hoạt hình hay kịch — một sự vắng mặt dễ hiểu với một cuốn sách chữ nặng chất tư liệu, và cũng là lý do nó ít được thế hệ đọc giả mới biết tới. Với người đọc Việt — nơi mảng lịch sử Tùy-Đường có một lượng độc giả trung thành lớn nhờ các bộ chuẩn như Đại Đường Song Long Truyện — Gia Viên là cánh cửa vào phiên bản "nghiêm túc" của cùng thời đại: ít hào quang hơn, nhiều bụi đường hơn, và chân thực hơn về giá mà người thường phải trả cho tham vọng của đế vương.

Bối cảnh lịch sử: năm 612, Tùy Dương Đế phát động cuộc chinh phạt Cao Câu Ly thứ hai. Nhân vật chính Lý Húc trốn lính cùng Từ Mậu Công ra biên ải và bước vào loạn Tùy: khởi nghĩa nông dân, chư hầu trỗi dậy. Tên gốc Gia Viên nghĩa là ngôi nhà; tên bản in Tùy Loạn nghĩa là náo loạn Tùy — hai nửa của cùng một câu hỏi về mái nhà giữa nhà nước sụp đổ. Truyện thuộc bộ ba Tùy-Đường của tác giả, nối tiếp Khai Quốc Công Trặc và Thịnh Đường Yên Vân.